Proxmox Yedekleme: Snapshot, Zamanlanmış Yedek ve Geri Yükleme Testi

Kısa cevap: Proxmox’ta yedekleme planı üç parçadan oluşur: riskli işlemler öncesi snapshot, düzenli ve farklı bir hedefe yazan zamanlanmış yedek, ve düzenli olarak tekrarlanan geri yükleme testi. En sık yapılan hata ilk ikisini kurup üçüncüsünü hiç yapmamaktır; test edilmemiş yedek bir varsayımdır.

Snapshot yedek değildir: farkı neden kritik?

Bu ayrım, sanallaştırmadaki en pahalı yanlış anlamadır.

	Snapshot	Yedek
Nerede durur	Aynı depolamada	Başka bir ortamda
Alınma süresi	Anlık	Veri boyutuna bağlı
Amacı	Geri alma (rollback)	Felaket kurtarma
Depolama arızasında	Kaybolur	Korunur
Uzun süre tutulursa	Performans düşer, alan şişer	Sorun değil

Snapshot, sanal makinenin diskindeki değişiklikleri o andan itibaren ayrı tutan bir işaretlemedir. Riskli bir güncelleme, sürüm yükseltmesi veya yapılandırma denemesi öncesinde alınır ve işlem bitince silinir. Kullanım kalıbı budur: al, dene, sil (veya geri dön).

Uzun süre tutulan snapshot iki soruna yol açar. Birincisi, orijinal diskteki her değişiklik ek alan tüketmeye devam eder ve depolama beklenmedik biçimde dolar. İkincisi, üst üste binmiş snapshot zincirleri disk okuma performansını düşürür. Üretimde gördüğüm “sanal makine yavaşladı” vakalarının azımsanmayacak bir kısmı, aylar önce alınıp unutulmuş bir snapshot’tan kaynaklanıyor.

Yedek ise tamamen farklı bir iştir: makinenin başka bir ortama alınmış kopyası. Depolama tamamen arızalandığında, hipervizör yandığında veya bir fidye yazılımı diskleri şifrelediğinde elinizde kalan tek şey budur.

Yedek modları: hangisi hangi tutarlılığı verir?

Proxmox üç yedek modu sunar ve fark, yedek alınırken sanal makinenin ne yaptığıdır.

Mod	Makine durumu	Kesinti	Tutarlılık
Snapshot	Çalışmaya devam eder	Yok	Disk seviyesinde tutarlı (çoğu durumda yeterli)
Suspend	Kısa süre askıya alınır	Kısa	Daha yüksek
Stop	Kapatılır	Yedek süresince	Tam

Varsayılan ve pratikte en çok kullanılan mod snapshot’tır. Ancak burada bilinmesi gereken bir ayrıntı var: snapshot modu diskin o andaki hâlini alır, uygulamanın belleğindeki henüz yazılmamış veriyi bilmez. Elektrik kesintisinde makinenin bulacağı duruma benzer bir tutarlılık elde edersiniz; modern dosya sistemleri ve veritabanları bu durumdan kurtulacak biçimde tasarlanmıştır, ama garanti değildir.

Tutarlılığı yükseltmenin iki yolu:

1. QEMU misafir ajanını kurun. Ajan, yedek alınmadan hemen önce misafir işletim sistemine dosya sistemini dondurmasını söyler; bekleyen yazmalar diske iner ve anlık görüntü çok daha temiz olur.

# Misafir Linux içinde
sudo apt install qemu-guest-agent
sudo systemctl enable --now qemu-guest-agent

Proxmox tarafında sanal makine ayarlarında QEMU Guest Agent seçeneğinin işaretli olması gerekir. Ajan kurulmadan bu seçeneği işaretlemek, makinenin arayüzden düzgün kapatılamamasına yol açar.

2. Veritabanı dökümünü ayrıca alın. Veritabanı sunucularında sanal makine yedeği tek başına yeterli sayılmamalıdır. Uygulama seviyesinde bir döküm (pg_dump, mysqldump veya ilgili aracın kendi yöntemi) alıp bunu da yedeğe dahil edin. Bu döküm, hem tutarlılık garantisi verir hem de tek bir tabloyu geri yüklemek gerektiğinde tüm makineyi geri yüklemekten kurtarır.

Proxmox’ta zamanlanmış yedek nasıl kurulur?

Yedek işleri veri merkezi seviyesinde tanımlanır (Datacenter > Backup > Add). Doğru bir iş tanımında beş karar vardır:

• Hedef depolama: Mutlaka hipervizörün kendi disklerinden farklı bir yerde olmalı. Aynı sunucudaki ikinci bir diske yazmak, disk arızasına karşı korur ama sunucu, elektrik veya bina kaynaklı olaylara karşı korumaz.
• Zamanlama: Yük düşükken. Yedekleme disk giriş çıkışını ciddi biçimde meşgul eder ve çalışan makineleri yavaşlatır.
• Seçim modu: Tek tek sanal makine seçmek yerine “tüm makineler” veya bir havuz seçmek daha güvenlidir; aksi halde yeni açılan makineler yedek kapsamına girmez. Bu, aylar sonra fark edilen sessiz bir eksikliktir.
• Sıkıştırma: ZSTD, hız ve oran dengesinde iyi bir varsayılandır.
• Saklama politikası: Aşağıda ayrıca ele alıyorum.

Komut satırından tek seferlik yedek:

# Tek bir sanal makineyi snapshot modunda, ZSTD ile yedekle
vzdump 100 --mode snapshot --compress zstd --storage yedek-deposu

# Tüm makineleri yedekle, belirtilenleri hariç tut
vzdump --all --exclude 101,102 --mode snapshot --storage yedek-deposu

Yedek işinin sonucunun size ulaştığından emin olun. Proxmox kurulumunda verdiğiniz e-posta adresine yedek raporu gönderilir; bu bildirimin gerçekten teslim edildiğini test edin. Başarısız olduğunu haber vermeyen bir yedekleme sistemi, olmayan bir yedekleme sisteminden daha tehlikelidir, çünkü yanlış bir güven duygusu yaratır. Bildirim zincirinin nasıl test edileceğini sunucu izleme rehberinde anlattım.

Saklama politikası: kaç yedek, ne kadar süre?

“Son 7 yedeği tut” gibi basit bir kural, günlük yedekte yalnız bir haftalık koruma sağlar. Bir hafta önce başlamış ve fark edilmemiş bir bozulmada elinizde temiz kopya kalmaz.

Bunun yerine katmanlı saklama kullanın. Proxmox bunu doğrudan destekler:

Katman	Tutulan sayı	Kapsadığı süre
Günlük	7	Son bir hafta
Haftalık	4	Son bir ay
Aylık	6	Son yarım yıl

Bu kurgu, toplam disk ihtiyacını makul tutarken geriye dönük derinlik sağlar. Fidye yazılımı ve sessiz veri bozulması senaryolarında derinlik hayati önemdedir: sorun genellikle olduğu gün değil, günler veya haftalar sonra fark edilir.

Üçlü kural burada da geçerlidir: 3 kopya, 2 farklı ortam, 1 kopya fiziksel olarak başka yerde. Üçüncü madde en çok atlanan ve en çok gereken maddedir; yangın, hırsızlık veya elektrik olayı aynı binadaki tüm kopyaları birlikte götürür.

Proxmox Backup Server: ne zaman kurmaya değer?

Klasik yedeklemede her seferinde sanal makinenin tamamı yazılır. Yüz gigabaytlık bir makinenin günlük yedeği, her gün yüz gigabayt demektir; bir haftalık saklama için yedi yüz gigabayt.

Proxmox Backup Server (PBS) bu modeli değiştirir: veriyi parçalara böler, her parçanın içerik özetini hesaplar ve yalnız daha önce görülmemiş parçaları saklar. Aynı makinenin ertesi günkü yedeğinde yalnız değişen parçalar yazılır. Pratik sonuç, aynı saklama derinliği için karşılaştırılamayacak kadar az disk ve çok daha kısa yedekleme penceresidir.

Ek kazanımlar:

• Doğrulama: PBS, sakladığı parçaların bütünlüğünü periyodik olarak kontrol eder. Sessiz veri bozulması, geri yükleme anında değil, çok önce fark edilir.
• İstemci tarafı şifreleme: Veri hipervizörde şifrelenir ve PBS’e şifreli gider. Yedek deposu güvenmediğiniz bir yerde olsa bile içeriği okunamaz.
• Dosya seviyesinde geri yükleme: Tüm makineyi geri yüklemeden tek bir dosyayı çıkarabilirsiniz.

Kurmaya değer olduğu eşik: birden fazla sanal makine ve günlük yedek. Tek makineli küçük kurulumlarda ağ deposuna klasik yedek yeterlidir.

Şifreleme anahtarı uyarısı: İstemci tarafı şifreleme kullanıyorsanız anahtarı yedeğin dışında, birden fazla güvenli yerde saklayın. Anahtar kaybolursa yedek geri yüklenemez ve yapılabilecek hiçbir şey yoktur. Anahtarın yedeği, yedekleme planının kendisi kadar önemlidir.

Yedeğin gerçekten çalıştığı nasıl test edilir?

Bu bölüm, yazının en önemli kısmıdır. Alınmış ama hiç geri yüklenmemiş yedek, çalıştığı varsayılan bir yedektir. Geri yükleme anında ortaya çıkabilecek sorunlar gerçektir: bozulmuş arşiv, kaybolmuş şifreleme anahtarı, eksik yedek kapsamı, tutarsız veritabanı, geri yüklendiğinde ağa çıkamayan makine.

Uygulanabilir test yordamı:

1. Yedeği yeni bir kimlikle geri yükleyin. Orijinalin üzerine yazmayın; arayüzde geri yükleme sırasında yeni bir VM ID verin.
2. İzole bir ağa alın. Geri yüklenen makinenin ağ kartını, üretim ağıyla çakışmayacak bir köprüye veya VLAN’a bağlayın. Aynı IP ile ağa çıkan iki makine, üretimde adres çakışması yaratır. VLAN kurgusu için Proxmox ağ yapılandırması yazısına bakın.
3. Makineyi açın ve servisin gerçekten çalıştığını doğrulayın. Açılması yetmez: veritabanı geliyor mu, uygulama cevap veriyor mu, veri güncel mi?
4. Süreyi ölçün. Bu, felaket anında ne kadar süre kesinti yaşayacağınızın gerçek cevabıdır. Tahmininizle ölçüm arasındaki fark genellikle şaşırtıcıdır.
5. Test makinesini silin ve sonucu kaydedin.

Komut satırından geri yükleme:

# Depolamadaki yedekleri listele
pvesm list yedek-deposu

# Yedeği YENİ bir VM ID ile geri yükle (999: test kimliği)
qmrestore /mnt/yedek/dump/vzdump-qemu-100-2026_07_25-03_00_00.vma.zst 999 --storage local-lvm

# LXC konteyner için karşılığı
pct restore 999 /mnt/yedek/dump/vzdump-lxc-101-2026_07_25-03_00_00.tar.zst --storage local-lvm

Test sıklığı için pratik kural: en az üç ayda bir, ayrıca altyapıda büyük bir değişiklik yaptığınızda (depolama değişimi, sürüm yükseltmesi, yeni yedek hedefi) mutlaka. Sonucu yazılı olarak kaydedin; hangi tarihte, hangi makinede, ne kadar sürede geri döndüğünüz bilgisi, bir sonraki felakette planlama yapmanızı sağlar.

Kontrol listesi

• Zamanlanmış yedek tanımlı ve hipervizörden farklı bir hedefe yazıyor
• Yedek kapsamı “tüm makineler” veya havuz bazlı (yeni makineler otomatik dahil)
• En az bir kopya fiziksel olarak başka bir yerde
• Katmanlı saklama politikası tanımlı (günlük, haftalık, aylık)
• QEMU misafir ajanı kurulu ve etkin
• Veritabanı sunucularında ayrıca uygulama seviyesinde döküm alınıyor
• Yedek başarısızlık bildirimi test edildi ve ulaşıyor
• Şifreleme kullanılıyorsa anahtar yedeğin dışında ve birden fazla yerde
• Son üç ay içinde gerçek bir geri yükleme testi yapıldı
• Geri yükleme süresi ölçüldü ve kayıt altında
• Uzun süre tutulan unutulmuş snapshot yok

Yedekleme, sunucu yönetiminin beşinci katmanıdır ve genellikle sırası geldiğinde değil, ihtiyaç duyulduğunda hatırlanır. Diğer katmanların sırası ve birbirine bağlanışı Linux sunucu yönetimi yol haritasında; hipervizörün kurulumu Proxmox VE kurulum rehberinde; sanallaştırma kararlarının çerçevesi sanallaştırma rehberinde. Konteynerli uygulamalarda yedeklenmesi gereken şey diskin tamamı değil, kalıcı veri hacimleridir; bunun mantığını Docker veri kalıcılığı yazısında anlattım.

Kurumsal ölçekte yedekleme ve felaket kurtarma planlaması için yedekleme hizmetleri sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• Proxmox VE: Backup and Restore (yedek modları, zamanlama, saklama)
• Proxmox Backup Server Documentation (artımlı yedekleme ve şifreleme)
• QEMU Guest Agent (tutarlı anlık görüntü için dosya sistemi dondurma)